Keramiek kost tijd. Dat is de eerste grote les voor wie een workshop doet en leert dat dat kommetje aan het eind van de workshop niet mee naar huis kan. En ook de volgende dag nog niet klaar is. En ook een week later waarschijnlijk nog niet. Tot wel twee weken kan het duren voordat een kom klaar is, dus waar zit dat ‘m in?
De start, de kom draaien
Op de eerste dag ga je de klei prepareren door deze te ‘walken’ zoals dat wordt genoemd. Dit is een kneedmethode die zorgt dat de luchtbelletjes uit de klei worden gekneed. Een luchtbel of luchtpocket in de klei maakt het lastiger om de kom goed gelijkmatig te draaien. Bovendien kan het belletje in het eindproduct blijven zitten wat niet mooi is. Walken is een van de eerste dingen die je leert als keramist, omdat je zonder goed geprepareerde klei simpelweg niet goed kan werken. Is de klei klaar, dan weeg je deze af (500 tot 1000 gram voor een kom, dat ligt aan het onwerp) en dan kun je deze op de draaischijf gaan maken. Gedraaid? Dan kan de kom, vrij van tocht of temperatuurschommelingen, drogen tot de ‘leerhard’ fase.
Drogen tot de leerhard fase
Het is een niet te verwaarlozen stap: je werk laten drogen tot de juiste leerhardfase. Dit betekent dat je bij aanraking met je hand wel een nagelafdruk ziet, maar geen vingerafdruk. Je kunt de kom dus aanraken zonder dat de klei aan je handen blijft plakken. Bovendien moet je de kom kunnen oppakken (voorzichtig) zonder dat deze vervormd. Dit kan 1 dag duren in de zomer, wel 3 of 4 dagen in de winter. Je kan het proces wat versnellen in een droogkast, maar dan zul je de kom wel op tijd moeten keren (er zit meer klei in de voet) en deze goed in de gaten moeten houden. Want als het te hard gaat is het bijna de moeite niet om ‘m weer tot leven te brengen. Wat dat betreft is keramiek als een groentetuin: je kunt niet halverwege het proces spontaan besluiten er een week niet naar om te kijken.
Afdraaien en verder drogen
Leerhard? Dan kan het afdraaien beginnen. Hierbij wordt de kom opnieuw op de draaischijf geplaatst (ondersteboven deze keer) en gebruik je je afdraaigereedschap (een soort mesjes) om de kom verder af te werken. Afdraaien betekent domweg het verwijderen van klei, om de vorm verder te bepalen. Je zet de kom ondersteboven perfect in het centrum van de draaischijf, zet de kom vast met wat kleislib en zet de schijf aan. Met een afdraaitool rasp je er vervolgens stukje bij beetje hele krullen klei af. Bij het afdraaien doe je meestal twee dingen: je draait een voet aan de kom en je definieert de vorm verder. Als je een kom ziet bij een keramist die prachtig fragiel en dus is, dan is dat hoogstwaarschijnlijk gedaan in de afdraaifase. Zolang een kom technisch goed gedraaid is en deze aan de binnenzijde goed is gevormd, kan eigenlijk alles aan de buitenzijde nog worden bijgewerkt in de afdraaifase. Wanneer de kom af is gedraaid kan deze drogen.
De eerste stook
De eerste stook, of biscuitstook, is bedoeld om het keramiek hard genoeg te maken om in een bak vloeibare glazuur te hangen zonder dat deze breekt. Maar poreus genoeg om de glazuur goed te laten hechten aan het werk. Net als dat een baksteen water opzuigt maar niet uit elkaar brokkelt, zo kan een biscuit gebakken kom in de glazuur worden gedoopt. De biscuitstook is zo’n kleine 1000 graden en duurt rond de twee dagen. Niet dat de oven dan twee dagen op de volle temperatuur staat te loeien. Het opwarmen en afkoelen gaat traag. Je kunt je voorstellen dat een keramiekoven goed geisoleerd is, wat het afkoelen erg traag maakt.
Glazuren en tweede stook
Wanneer de kom uit de biscuitstook is, is deze klaar voor een glazuurlaag. Dit kan je op allerlei manieren doen, van kwasten tot dopen in een grote emmer met glazuur. Let op, dit zijn verschillende glazuren: een kwastglazuur is niet om te dopen en vice versa. Geglazuurd? Dan gaat deze de tweede stook in, de glazuurstook van (vaak) rond de 1220 graden. Deze stook duur vervolgens ook weer zo’n drie dagen inclusief afkoelen.
En zo lang duurt het dus om een hangemaakt stuk keramiek te produceren. Als je nog eens op een markt loopt en een keramist tegen komt, die drie tientjes vraagt voor een kom, denk dan ‘wat een koopje!’, want dat is het.